Foto: Tom Hatlestad

Av og til får ein høyre historier som rører ved tema og kjensler lang ut over kvardagen sine trivialiteter. Av og til er ein også så heldig at ein får møte personen som har skapt historia. For omlag eitt år sidan møtte eg ein slik person og fekk høyre ei slik historie. Tom Hatlestad, og det han viste meg, kretsar framleis i tankane mine.

Historia til Tom handlar om eit omgrep som vi her i Norge stort sett tek for gitt. Fridom. Vi lever kanskje i det landet med størst individuell fridom, og dei fleste dører står opne for den som kan og vil. Likevel trur eg mange nordmenn vil ha ulike oppfatningar av kva ordet betyr. Her i fylket er det “populært” å legge naturen og moglegheitene den gir inn i fridomen vår. For ein fattig bonde i Bangladesh er nok tankane annleis. Tom har dokumentert desse til tider gripande skildnadane i bilete og tekst gjennom ei reise frå Norge til Bangladesh.

Eg vart svært glad då Tom ringte meg og fortalte at han var valt ut til å vere festivalkunstnar under Førdefestivalen i år. Utstillinga hans opna i dag, Tom og bilen hans er på plass og eg oppmodar så mange som mogeleg til å sjå, lese og høyre historia hans. Eg trur at det å reflektere over fridom, eller mangelen av det, vil kunne vere med å opne augene for andre kulturar og skildnadar i samfunnet vi kanskje ikkje alltid forstår.

Les meir om prosjektet på Tom Hatlestad sine nettsider, og gå for all del innom utstillinga hans på festivalen denne veka.

- Hei hei, seier ho igjen og tek meg i handa.
- For eit flott smil du har, glepp det ut av meg før eg får tenkt meg om.
Ho smiler endå meir.
- Takk.

Stillhet.

Eg står der som ein idiot. Kva er det eg driv med? Her skal eg selge banken, traineestillingar, fylket og prøve å overtale jenta til å flytte heim. Eit vakkert smil – og eg skiftar planet.

Eg får sagt namnet mitt, men høyrer ikkje etter når ho føl opp med sitt. Ho slepp handa mi.
- Eg syns egentlig det virker som ein ganske kul bank det her seier ho og peiker på messeveggen vår.
- Å? seier eg, med ein alt for overraska tone.
Framleis idiot.
- Ja, er  den ikkje det då? Ho smiler igjen.

Vi er på eit hotell i Oslo. Ute er gatene skitne og glatte. Inne er det «karrieremesse». Framtidsfylket er i byen med eit klart mål. Få dei heim. Få dei heim. Bidreg eg no?

- Den er jo litt kul, seier eg. Vi som jobber der har det iallfall trivelig på jobb!
Eg begynner å forstå kva eg driv med igjen. Men trivelig? Kva er no det for eit ord? Trivelig.
- Ja, for den profilen der syns eg er dritstilig. Ho syngedama og han kokken har eg sett. Eg liker dei.
- Du gjer det ja? Vi jobba veldig mykje med dette. Kjekt å høyre at du liker det!
- Og så er den Facebook sida ganske kul. Tenk at ein bank, frå Sogn og Fjordane er på Facebook.
Ho ler. Latteren er trillande. Seier Sogn og Fjordane med ekstra trykk på orda. Overraska? Imponert?

Ho blir vakrare, men på ein annan måte no. Interessant.

- Eg trur eg har lyst å jobbe her, seier ho. Litt meir alvorlig.
Denne gongen er eg ikkje overraska. Meir med.
- Så du tenker på å reise heim?
- Ja. Eg har jobba her i Oslo i eit halvt år. Det er ikkje heilt som eg trudde.
Ho beveger seg litt urolig. Eg har eit spørrande blikk.
- Det er så mykje styr og mas. Stress liksom – og skitten snø!
Latteren triller igjen. No smiler eg. Eg er einig.

Men ho fortel ikkje alt.

Vi har namneskilt på oss. Alle har det. Ho har ein handskriven lapp klistra over venstre bryst. Ho er ein av dei som berre har kome innom, ikkje påmeldt. Ho er ikkje så høg, og lappen er krøllete. Eg bøyer meg litt ned og les namnet hennar – men gløymer det like fort.

Ho er brått litt uroleg. Det var vist eit ømt tema – kvifor ho vil heim.

- Tusen takk for at du tok deg tid til å prate med meg! Eg kjem – ein gong. Då vil eg jobbe her! Smilet er der igjen. Så vakkert. Ho snur seg og går. Skitne støvlettar. Skitne Oslo.

Kva var det ho eigentleg ville? Kva var det eg eigentelg gjorde? Ho sa lite, eg sa mindre, men det slår meg – det er håp for dette fylket. Det er håp når slike vil heim.

Det er ikkje så nøye kva grunn dei har for å kome eller kvifor dei vil reise frå staden dei bur no.
Berre dei kjem.
Det er ikkje nøye kvar dei vil jobbe, kva dei meiner eller kva dei tek med seg.
Berre dei kjem.

Berre ho kjem.

Eg tok ei runde og spurte dei tre som sit rundt meg i dag kva dei meiner:

Mette (grafisk designer): For meg handlar det om muligheitene som faktisk ligg i å bu på ein liten plass. Du har så utruleg mykje større mulegheit å påverke miljøet og det som skjer rundt deg! Skape sin eigen kvardag på ein måte, og greie å få til ting som viser igjen.

Lene (leiar på marknadsavdelinga): Ein veit ikkje kva ein har, før ein plutseleg ikkje har det lengre. Etter å ha budd vekke frå Norge i eit år kjente eg at det var veldig godt å komme tilbake. Mange klagar over høge fjell og lite sol i Førde, men det var veldig godt å komme tilbake til fjella – følte nesten at dei gav meg ein god klem når eg kom tilbake.

Berit (webkonsulent, som vart veldig inspirert av dette): Dei skiftande vertilhøva, med  vind og regnbyger på tvers, og så brått ein solskinsdag som varmar langt inni sjela. Vi vestlendingar er nok litt ”furet, værbitt” inni oss og, men glimtar til og skin opp, akkurat slik som veret kan skifte.

Heldigvis har vi 4 fantastiske årstider her vest og! Kva skulle vi gjort utan våren med gyllelukt, irrgrøne lier, og naturen som eksploderer i lukt og fargar slik at  vi nesten høyrer kor plantane veks ? Eller hausten som glimtar til med full storm ved Stadt, eller rimfrosne myrer i alle regnbogefargane? Tenk at melodien ”Se Norges blomsterdal” vart til då forfattaren såg utover Førde ?

Førde – passeleg stort og passeleg lite ! Her kan vi med svart belte i shopping, få dekka alle behov ( berre IKEA mangler), og vi kan skifte frisør kvar månad og likevel ikkje kome rundt på eit år. Vi har kort veg til skikkeleg tradisjonsmat – lefser, raspeballar, plukkfisk, flatbrød, nam-nam, men i neste augeblink kan vi gå på Café og nyte focciabrød, caffe latte eller vårrullar.

Kva er det beste med Sogn og Fjordane for deg?

Eit stigmatisert fylke med særordningar
Eg tolkar utspelet til Ingrid Heggø som at ho har gitt opp og nærmast omfamna ”faktumet” at vi er no eit så smålåte og mindreverdig fylke som treng både tiltakspakkar og naudhjelp for å overleve.

”Her står det så dårlig til at du får igjen pengar ved å flytte hit.” Hjelp.

Intensjonen er vel sikkert god, men det virker lite gjennomtenkt når det viser seg gang på gang at det er mange som vil tilbake, men dei får det ikkje heilt til.

Ei undersøking i regi av Framtidsfylket i fjor viser at nær 80% av dei som har flytta ut gjerne vil tilbake, men mangelen på relevant jobb er hovudårsaka til at ein ikkje kjem. Respondentane meiner også at dette er fylket si aller største svakheit totalt sett, medan den kjende leksa om vakker og flott natur er styrken. Tenk om det var omvendt? Ikkje at naturen var så stygg, men at det ikkje var berre det vi hadde å slå i bordet med. Det er ikkje unikt med vakker natur. Det er flott på Sunnmøre, i Bergen og på Sørlandet også.

Svara frå denne undersøkinga blir underbygd av andre, liknande undersøkingar. Så problemet er  ikkje at ein ikkje vil, men at ein ikkje får det heilt til.

Er det verkeleg slik?
Det eg lurer på er om det eigentleg står så ille til som ”vi” skal ha det til?  Er verkeleg arbeidsmarknaden så tragisk?  Er det verkeleg ikkje mogeleg å finne gode og spennande jobbar også her? Det er jo det. Eg har ein, og mange andre med meg.  Det blir til og med fleire av dei! Men likevel så er det altso det som blir oppgitt som den største svakheita til fylket.

Eit eksempel er at denne banken har vore med og skape 100 finansarbeidsplassar dei siste åra. Vi kan nemne ”Teknopollen” og Elis som andre eksempel. Så det er ein mismatch mellom det og påstanden frå dei utflytta som eigentleg vil heim.

Mange spring difor rett til konklusjonen at det er noko feil med marknadsføringa. Tja…

Eg har lært meg til å alltid stille spørsmålet; kva handlar dette EIGENTLEG om? Svaret er ofte kjensler, og sjeldan det rasjonelle. Er det verkeleg mangelen på arbeidsplassar? Eller marknadsføringa?

Tenkjer vi framover eller bakover?
I mitt verdsbilete må ein ha innbarka haldningar frå fordums tider om ein skal vere ueinig i påstandane, eller svara Anne Viken gjev på spørsmåla ho stiller.  Kvifor må vi då ha denne debatten…igjen og igjen? Kvar ligg eigentleg problemet?

Er det gått så langt at vi faktisk er viljuge til å bli eit u-land i eit av verdas beste og rikaste land – og vi tykkjer  det er heilt greitt? Er vi for late til å gidde å gjere noko med det? Er det for mykje mas og stress? Vil det føre til endringar vi ikkje heilt orkar å gjennomføre, fordi vi som bur her har det så godt? Er det rett og slett for mykje styr og vil vi heller bruke tid på å gå på fjellet eller stå på ski? Må det ei ”ulukke” til for at vi vaknar? Må vi verkeleg vente til 2018 når elevtalet i den vidaregåande skulen er så lågt at store, offentlege institusjonar blir lagt ned før vi vaknar?

Eller er vi rett og slett så vane med å få sydd puter under armane og alltid vere nummer to, at vi tenkjer, ”dette ordnar seg nok av seg sjølv, berre vi tek tida til hjelp”. ”Dissa nedi Oslo må vakne og sjå problema”, skrik vi. Tidsbruk og hyling har det vore nok av, men lite har skjedd.

Verda går ikkje framover på gode intensjonar og debattar. Då hadde vi kanskje vore verdsleiande. Handlekraft trur eg heller det ikkje er mangel på. Det handlar kanskje berre om å måtte strekke seg litt lenger og ta ein tur utanfor komfortsona.

Jaja, Reiel, vi høyrer kva du seier. Men kva skal vi gjere då?
Eg trur det har med grunnleggjande, ”bygdete” og negative haldningar som får for mykje spelerom i både frukostborddebatten, den offentlege samfunnsdebatten og i politiske fora.

Som for eksempel då ein framfusen fyr som meg prøvde å kommentere at min heimkommune sitt mål om 15 nye tilflyttarar per år var litt lite hårete og lite ambisiøst. Kvifor ikkje prøve seg på 100 over tre år? Eg fekk ikkje inntrykk av at så mange syns det var så lurt. Det var vel berre eit utspel frå ”ein ung kjekkas som ville flotte seg litt”. Det svaret eg fekk var: ”joda, vi er for so vidt einige, men vi må vere litt realistiske og…” Den haldninga trur eg peiker på hovudgrunnen til at ingenting skjer.

Her i banken fekk vi ein kommentar i ei undersøking vi hadde som lyder slik ”Kan ikkje banken vere litt meir sånn Moods (of Norway) aktig?” Ikkje det at vi skal trekke fram den gjengen i tide og utide, men det er ikkje å kome i frå at dei har truffe noko. Kari Traa likeeins. Kvifor er Voss så ”kult”? Det er jo berre ei lita bygd nedpå ein tange ut i litt vatn med nokre fjell rundt. Føresetnadane til Voss er ikkje annleis enn her hos oss naturmessig. Eg er heilt sikker på at dei ikkje har debattar på Voss om kor trasig dei har det.

Eg skulle ønske vi kunne slutte å ha desse debattane eg. Slutte å diskutere kvifor vi har det så trist, kvifor det står så dårleg til, kvifor alt berre er kjipt, traust og trasig. Kva med å heller prøve å samle dei gode kreftene, skape noko utanfor dei gitte rammene vi har i dag, vere litt radikale og slutte å sjå bakover i tid for å leite etter svar. Kvifor skal vi alltid vere så realistiske og fornuftige? Kva med å omfamne galskapen, tore å gje litt gass og bruke like mykje ressursar og engasjement på å utvikle som vi gjer på folkeaksjonar for å bevare.

Vi går stort sett i fakkeltog mot eit eller anna, kva med å faktisk gå i tog FOR noko? Det er vel kjekkare å vere glad og nøgd, enn å vere forbanna og trist når vi går i flokk. Eller?

I kveld er det debatt i Førde med Anne Viken og Georg Arnestad om akkurat dette temaet. Eg har skaffa barnevakt og er klar. Så håper eg berre det vert meir interessant og matnyttig enn ein heimekveld med mi vesle dotter på to år. Hennar sutring og utfordringar kan stort sett løysast med litt kos og eit glas saft. Kanskje det kan  vere ei løysing på andre ting og?

mobil.ssf.no på HTC Hero

Den første versjonen av dei nye mobilsidene våre er no klare. Sida skal i all hovudsak vere innfallsport til mobilbanken (som kjem på nyåret ein gong), men vi prøver så klart å gjere dei så bra som mogleg og så relevante som mogleg. No vil vi gjerne høyre kva du meiner om dei før vi offisielt går på lufta.

I dag ligg det berre tekst og bilder der, men er det andre ting som kunne vore interessant? Vi tek gjerne i mot forslag.
Det hadde også vore fint om vi kunne få tilbakemeldingar på kva telefonar som den fungerer bra på, og spesielt kva telefonar den ikkje fungerer like bra på. Det er litt utfordrande å lage slike sider, for dei må tilpassast ei rekkje ulike system.

Mobilbanken som vi lanserer i 2010 er ein forenkla nettbank som er tilpassa mobilplatforma.

Adressa er mobil.ssf.no (utan www.) Linken virker ikkje i vanlige nettlesarar.

Kva syns du? Kva saknar du?

Foto: hm.com

Denne veka er eg priviligert. Eg skal rett og slett helse på framtida! I dag startar vi på den årlege rundturen der vi besøker så og seie alle ungdomsbedriftene i fylket. I dag er vi i Songdal, i morgon i Førde og torsdag på Nordfjordeid.

Saman skal vi snakke om marknadsføring og økonomi. Kva er det eigentleg som avgjer dei vala vi tek når det gjeld produkt og merkevarer? Tek vi til ei kvar tid rasjonelle avgjerder, eller er vi i stor grad styrt av kjensler? Kvifor kjøper vi ein iPod, kvifor må vi ha nye sko – kvifor akkurat dei skoa og den akkurat den iPoden? Det vi heller ikkje skal gløyme er at iPoden og skoa på mange måtar representerer forbrukssamfunnet – og det har ei bakside. Difor skal vi også snakke om klima og etikk, element som vert viktigare og viktigare for omdømet til bedrifter i dag. Vi er sjølvsagt også innom budsjett og rekneskap men og  det kanskje mest viktige, prissetjing av eit produkt.

Det er få ting som er kjekkare for oss enn å få treffe denne gjengen som no ventar på oss. Dei er kreative, har eit enormt pågangmot og vilje til å lære. Det krev mykje av oss, men vi får minst like mykje tilbake. Eg gler meg verkeleg til denne veka!

Rolf på veg mot nye eventyr

Walt Disney skal ha sagt “I only hope that we never lose sight of one thing – that it was all started by a mouse.” Det er viktig å ikkje gløyme kva vi eigentleg driv med i ein hektisk kvardag med krav, kriser, møter, nye kanalar og alt anna som distraherer oss. Vi er ein bank, ein sparebank til og med, og sparegrisen og det den symboliserer er kjernen i det vi driv med.

Difor tenkte vi at når vi no fekk ny gris, så måtte vi gjere noko morosamt ut av det. Det heile starta som ein intern greie, der vi tok med oss grisen hit og dit, gav han mat og hadde det litt moro på den måten. Behovet for eit namn dukka fort opp. Vi spurte dei over 4000 tilhengarane våre på Facebook om kva den skulle heite.  Det kom 83 forslag , og valget fall naturligvis på Rolf.

Globetrottaren og kjendisen
Rolf var framleis eit internt humorinnslag som vi drog med oss over alt. Han var mellom anna med oss på Furorestipendutdelinga og Temposeminaret. Fleire av våre tilsette har hatt med seg Rolf på tur både i inn og utland, og han har laga fleire bilde- og reisebrev frå sine små eventyr. Han har vore mange stadar i Norge, Europa og Afrika, og det fyldigaste reisebrevet så langt har vi delt på Facebook.

Rolf har også menga seg med dei kjendisane han har møtt på vegen.

Eksperimentet
Men så tenkte vi at dette kan vi dra mykje lenger. Derfor klona vi Rolf i fem eksemplar som vi skal prøve å sende verda rundt. Inne i Rolf #1 la vi ein laminert lapp (som bråker når du rister på den) med ei oppmoding om å ta bilder eller video av Rolf og sende til oss. Gjerne med ei lita historie. Vidare står det at vi håper Rolf kan få reise vidare, og at den som finn han gjev han til nokon andre eller slepp han laus ute i verda slik at nokon finn han.

Rolf #1 sette vi på Den blå steinen ved Torgallmenningen i Bergen. Det gjekk ikkje lang tid før han blei plukka opp av Richard Dale og dette er nokre bildene han sendte oss:

Skulle Rolf #1 forsvinne for oss, så har vi fire turklare grisar til som vil bli plassert ut i den store verda ein stad. Vi gler oss til å sjå korleis dette ender, om det ender?

Frå fylkesmessa til UE i Førdehuset 2008

Eg sit og koser meg med artiklar på driftig.no om Ungt Entreprenørskap denne fredags morgonen. Eg les at det nyttar, det vert fleire bedrifter, dei som er involvert syns det er kjekt og Sogn og Fjordane ligg skyhøgt over landsgjennomsnittet i antal elevbedrifter! Kor bra er ikkje det?

Å lese konklusjonen til dei som har forska på Ungt Entreprenørskap er også som musikk i øyrene på oss.

”Omlag ein fjerdedel av elevane svarer at dei ønskjer å busetje seg på heimstaden. Mellom 70 og 80 % av elevane i grunnopplæringa ønskjer å ta høgare utdanning, og om lag 15 % av elevane kan tenkje seg å etablere eiga bedrift. Om lag halvparten av desse att ønskjer å etablere bedrift i heimfylket. Det er sterke tal, og det lover godt for framtida til Sogn og Fjordane”

Drivkraft for fylket
Vi har gjennom mange år med stor glede brukt mykje tid og ressursar på Ungt Entreprenørskap. Vi har vore overbevist, og er det framleis, om at dette er noko av det viktigaste ein kan gje ungdom. Skaparkrafta ligg i oss alle, og det å få anledning til å forløyse kreativitet, ansvar og kanskje stoltheit over eige produkt i tidleg alder er ein fantastisk moglegheit for dei som er med i dette programmet.

All honnør til det arbeidet Ungt Entreprenørskap gjer i Sogn og Fjordane.  Helsing ein stolt sponsor.

Les meir om dette på bloggen til Fylkesmannen
og alle artiklane på driftig.no
http://www.driftig.no/om-ungt-entreprenoerskap/viktig-kunnskap-fraa-sogn-og-fjordane-article432-152.html
http://www.driftig.no/om-ungt-entreprenoerskap/ue-vekst-i-fylket-article437-152.html
http://www.driftig.no/om-ungt-entreprenoerskap/entreprenoerskap-i-skulen-nyttar-article431-152.html

Vi har fått fleire spørsmål om vi ikkje også kan kome med litt skikkelig bankprat på denne bloggen. Det mange etterspør er råd og vink frå våre fagfolk på diverse områder. Vi er ikkje heilt sikre på korleis vi skal presentere denne typen informasjon, så vi prøver oss i første omgong med eit intervju av Gunnar om sparing i fond.

Ver langsiktig
- Skal du spare i aksjefond bør sparehorisonten i utgangspunktet vere fem år eller meir. Du må også tole dei verdisvingingane som aksjemarknaden gir både økonomisk og mentalt. Er du fortruleg med det, er fond ei spareform som er godt innarbeidd, godt lovregulert og enkel å forstå. Verdien kan du lese av dagleg i nettbanken din eller i avisene, og det er enkelt både å kjøpe og selje fondsdelane dine, seier Heggheim

Månadlege spareavtaler
Den enklaste og beste måten å drive med sparing i fond på er gjennom månadlege spareavtalar. Gunnar ramser opp fordelane.

- Du reduserer risikoen for å vere spesielt uheldig ved kjøp.
- Du kjøper også når det er stor pessimisme og låge kursar i marknaden. (I ettertid viser det seg ofte at det er i slike periodar du gjer dei beste kjøpa.)
- Det passar godt for den vanlege sparar som ikkje har stor finansformue, men som har høve til å sette av litt kvar månad.
- Sjølv om avkastninga på fond kan variere mykje frå år til år bør ein velbalansert portefølje av ulike fond gje ein hyggeleg meiravkastning i høve til sikker banksparing over tid.

Kva fond bør eg velje?
Heggheim meiner at det viktigaste er å ha balanse i porteføljen.  Ein bør ikkje satsar alle pengane på eit fond som investerer i berre eit land, eller ein bransje. Det kan også vere eit godt utgangspunkt å bruke meir enn ein fondsforvaltarar, spesielt dersom ein skal plassere større beløp.

- Sparebanken Sogn og Fjordane nyttar Skagen Fondene og DnBNOR Kapitalforvaltning som leverandørar. Vi ser at våre kundar i stor grad nyttar Skagen sine fond når ein vil nytte ein aktiv forvaltar som plukkar aksjar uavhengig av regionar og bransjar. Mange supplerer vidare med DnBNOR når ein ynskjer spesiell eksponering mot spesielle land/regionar eller bransjar, seier Heggheim.

Eit godt råd – hald deg til planen
Ikkje stans og start spareavtalen din i tide og utide, då forsvinn mykje av poenget med strategien, og for all del, ikkje stans den etter store børsfall og start den opp igjen etter lang tids oppgang.
-Dette er den sikraste måten å gå glipp av god avkastning på, avsluttar Heggheim.

Har du lyst å sjå litt på din situasjon og kva spareform som passar akkurat deg? Vi har laga ein enkel spareguide på www.ssf.no som kan vere ein god start.