Samfunnstoppane vil også gjerne vise at dei er opptatt av vår tids største utfordring, miljø og klimaspørsmåla ved å bruke bilar som forureinar minst muleg. Å køyre rundt i bensinslukande og CO2-spyande limousinar, slik dei gjorde før, er fy- fy.

Halvert utslepp
Reportasjen i næringslivsavisa er eit godt døme på kva som har skjedd på bilfronten dei siste åra. Alle bilfabrikkar med tru på framtida har satsa stort på reinare motorar og lettare bilar. Det er ikkje lenge sidan ein vanleg Volvo spydde ut godt over 200 gram CO2 per kilometer. I dag ligg nivået frå den same fabrikken ofte på under 120 gram for dei fleste modellar og under 100 g CO2/km for den minste. Slik er det i ferd med å bli for dei fleste bilmerke. Den vesle Poloen til Volkswagen til dømes har eit CO2-utslepp heilt nede på 80-talet. Denne utviklinga vil halde fram med stadig reinare motorar og stadig fleire variantar av elektriske bilar som ikkje forureinar i det heile tatt på vegen.

Smart bilkjøp
Den smarte bilkjøpar i dag kikar etter lågutsleppsbil. Det betyr til dømes 1,5 tonn mindre CO2 i året enn fars gamle Volvo. Det betyr mindre avgifter til staten, betre innbyttepris enn besinslukarane og billegare lån i Sparebanken Sogn og Fjordane. Ingen bank i landet har gunstigare billån til lågutsleppsbilar enn denne banken. Det er eg stolt av. Miljøansvar er det kulaste av alt i vår tid.

Styreleiar Trude Brosvik, Administrerande direktør Arvid Andenæs og leiar i Forstandarskapet Elin Schei Stuhaug

2,1 milliardar kroner. Eg klarer ikkje heilt å fatte kor mykje pengar dette eigentleg er. Det eg veit er at dette er arvesølvet i Sparebanken Sogn og Fjordane og dermed litt av arvesølvet i fylket. Det er bygt møysommeleg opp gjennom generasjonar med hardt arbeid, god forvaltning og god bankdrift. Summen er identisk med eigenkapitalen eller grunnfondet i Sparebanken Sogn og Fjordane. Forstandarskapet i banken har vedteke at nesten 1,8 milliardar kroner av pengane skal overførast til ei lokal stifting. Dermed blir pengane verande på lokale hender til evig tid.

Ryggrad i økonomien
Mange vil sikkert spørje om banken treng så mykje pengar i bakhand. Svaret er ja fordi styresmaktene har sett krav til kapitaldekning i bankane. Desse finansinstitusjonane er på mange måtar ryggrada i norsk økonomi. Derfor må dei stå støtt og tåle både ”vindkast” og ”turbulens” i økonomien.

Til sjuande og sist handlar det om tillit. Ein bank utan tillit er ferdig på dagen. Det såg vi under finanskrisa då til dømes kundane sto i lange køar utanfor Northern Rock i London for å ta ut pengane sine. Sparebanken Sogn og Fjordane har lånt ut rundt 11 milliardar kroner meir enn banken har i innskot frå kundane sine. Dette er pengar banken hentar inn til fylket frå den vanlege pengemarknaden. For å få slike lån til gunstige vilkår, må banken kunne vise til gode resultat og solid kapitaldekning. Derfor er det store grunnfondet alfa og omega for at banken skal kunne gjere jobben som den største finansaktøren i Sogn og Fjordane.

Ny finansiell muskel
Fredag oppretta forstandarskapet i banken Sparebankstiftinga Sogn og Fjordane og vedtok at nesten 1,8 milliardar kroner av grunnfondet i banken skal overførast til denne stiftinga. Dermed har fylket fått ein ny og kraftig muskel på den finansielle himmelen. Men pengane kan ikkje brukast opp til vegbygging eller tunneldriving. Dei skal framleis vere ryggrada i banken og sikre tilliten i finansmarknaden. Men omdanninga sikrar også at den store verdiskapinga blir verande på lokale hender i Sogn og Fjordane til evig tid. Den skal forvaltast av fylkets eigne kvinner og menn i ei generalforsamling og eit styre. Det blir ansvarsfulle verv. I respekt for alt arbeidet, nøysemda og fliden som ligg bak oppbygginga av ein slik kapital, skal arvesølvet vere med å sikre vidare vekst og utvikling i Sogn og Fjordane.

Det syder i HAFS. Stort oppmøte under karrieremessa i Fjalerhallen 09.02.10

Kanskje Jakob Sande ikkje dikta? Kanskje Gud faktisk heldt fest i Fjaler? Ein frikveld på Kobbeskjeret med ibis og pelikan, med palmer og seder der før det stod bjørk og gran. Eg må nemleg tilstå at det er noko med folket i Fjaler prestegjeld eg ikkje rett forstår. Det er eit eller anna med dei sunnfjordske og jordiske lover som ikkje gjeld rundt Dalsfjorden.

Naturstridig?
Eller tykkjer du det er naturleg med eit verdsgymnas med elevar frå over 80 land i Flekke? Tykkjer du det er heilt sjølvsagt at nettopp her var den plassen i landet der ein lengst klarte å få ski- og skoproduksjon til å løne seg? Eller kva med landets første jenteskule, er det ikkje litt rart at Nikka Vonens Pikeskole starta opp i Dale? Eit kunstnarsenter med utøvande kunstnarar frå heile Norden på Dalsåsen, kvifor akkurat der?

Nei blir ja
Eg minnest ein flott mann med alpelue som heitte Magne Bjergene. Han tok aldri eit nei for eit nei og realiserte UWC og Hauglandsenteret. Dei som kjempa for Dalsfjordbru og industri på Lutelandet må ha henta mykje inspirasjon frå den mannen. Etter mange tiår med nei, gav overmakta opp og sa ja.

Ny bankveg
På tysdag var det styret i Fjaler Sparebank som gjekk nye vegar. Dei vil legge eigenkapitalen i banken over i ei nyskipa stifting som dermed kan forvalte over 20 millionar i kontantar og eige ”bankaksjar” for 106 millionar kroner i Sparebanken Sogn og Fjordane. Det blir heilt sikkert mange utbyttekroner til gode formål i Fjaler i åra framover. Men det viktigaste for det framsynte styret er å få den største næringslivsbanken i fylket til å ta over bankdrifta i Fjaler når vekstimpulsane frå bru- og industriutbygging skyt fart. Eg tippar at forstandarane, som skal ta den endelege avgjerda om ein månads tid, vil kome til same konklusjon.

Det er stadig grunn til ein fest i Fjaler.

Bankbygget og brua i Førde

Det var det året som skulle bli så bratt. Alle kurver stupte nedover mot slutten av 2008 og starten av 2009. Vi som har eit stort ansvar for å skaffe pengar til Sogn og Fjordane, budde oss på det verste. Ville finanskrisa føre til store tap i næringslivet og rett og slett mangel på pengar til å halde hjula i gang?

I dag ser vi oss tilbake og summerer opp. Det gjekk ikkje så verst, som vanleg i Sogn og Fjordane i krisetider, hadde eg nær sagt. Sjølvsagt har det vore og er beintøft for mange eksportbedrifter i fylket. Hjulfabrikken Fundo gjekk konkurs og metallverka til Hydro i Årdal og Høyanger har hatt underskot i hundremillionarsklassa. Skipsverfta i Florø og Hyllestad har sagt opp og permittert, mens byggebransjen har ridd stormen av.

Utlånsvekst
Dei aller fleste av oss har vore i fast arbeid som før og hatt betre råd enn før. Det beste talet på det er at Sogn og Fjordane hadde den lågaste arbeidsløysa i landet ved årsskiftet. Dette har vi også nytt godt av i banken. Vi har lånt ut meir pengar til privatkundar enn nokon gong. Veksten i 2009 var på 1,3 milliardar kroner, eller vel ni prosent. Statistisk Sentralbyrå fortel at den generelle kredittveksten i norske hushaldningar var på sju prosent dette året. Dette fylket, som ifølgje mange avisinnlegg i det siste, er både sidrumpa og fullt av fjøsnissar, hadde ein sterkare utviklingstrend i finanskriseåret 2009 enn landet sett under eitt.
2000 nye kundar
Eit anna døme på det er at veksten i banken vart desidert størst på ”heimebøen.” Mens vi dei siste åra har lånt ut like mykje i Oslo og Bergen som her heime, var det ein klar snunad i fjor. For første gong på lenge var det først og fremst i Sogn og Fjordane at kundane våre lånte pengar og såg lyst på framtida. Sparebanken Sogn og Fjordane fekk 2000 nye personkundar dette året, og eigedomsmeklarselskapet vårt formidla fleire sal av husvære enn nokon gong.
Ny vekst
Vi tapte meir pengar i næringslivet enn året før. Det skulle nesten berre mangle sidan vi er ein næringslivsbank og har vore gjennom ei internasjonal finanskrise. Men veksten i privatøkonomien og sterk kostnadskontroll gjorde at vi likevel kom i mål med eit relativt bra resultat. Dermed kan vi halde fram med å støtte lagslivet og kulturlivet i fylket med mange millionar kroner. Og vi kan stå på vidare med hovudjobben som er å hente 11 milliardar kroner til vekst og utvikling i Sogn og Fjordane.

I to veker har eg hatt selskap av ein krabat på 8 månadar.  På desse vekene har han lært seg å krabbe på alle fire og fått tilgang til eit nytt univers. Plutseleg kunne han ta eigne initiativ og  eigne val, søke det nye, det ukjende, det spennande. Han brukte tida godt, heile tida på farten for å føle, smake, erfare både vedakorga, juletreet, støvsugaren, stikkontaktar og alt anna innanfor rekkevidde. Om eit par månadar er lysta til å gå større enn frykta for å falle. Då tek han nye kvantesprang i eigen kompetanseutvikling.

Full ordrebok
Mens eg ser på han, kastar eg eit blikk på Firda Tidend som fortel at Br Aa har sikra seg endå ei ny karbonbåtkontrakt og har full ordrebok til langt ut i 2011. Mens resten av norsk verftsindustri permitterer og legg ned, går verftet i Hyen som aldri før med 100 tilsette og solide overskot. Eg kjenner bedrifta så pars at eg veit det ikkje er tilfeldig. Eigarane og dei tilsette har heile si historie jakta utvikling og gått etter nye materialar, nyte teknikkar og nye produksjonsmetodar. Lokalisering i ein utkant i eit utkantfylke har ikkje vore noko hinder for kontakt med nye forskingsmiljø, nye konstruktørar og nye leverandørar. I dag haustar dei fruktene av nytenkinga, men veit samstundes at dei må vidare. Forbetring tek aldri slutt.

Stortalent
2. oktober fekk 17 år gamle Madelene Berg ståande applaus i Trivselshagen på Sandane. Ingen i salen var i tvil om at fiolinvirtuosen fortente toppstipendet til Sparebanken Sogn og Fjordane på 100.000 kroner. Jenta har eit stort talent, men kanskje endå viktigare, ho har valt å ta ut potensialet sitt. Det betyr å jakte den beste læremeisteren, akseptere mange timar øving kvar dag, våge å prioritere og ta store utfordringar.

Fornying
Solscelleprodusenten NorSun i Årdal har fornya industrien i Årdal og har snart 170 tilsette. Nordfjord Kjøtt i Loen utvidar for 400 millionar i 2010 og har snart passert 1,5 mrd kroner i omsetnad. Kari Standal Pavelich tok operakunsten til Nordfjord og kunne i 2009 innvie Norges andre operahus, det første med fjordvarme. I 2010 fornyar operasjefen heile operatenkinga med ein nyskriven fotballopera på Nordfjordeid.

Vinnarar  i 2010
Nokre menneske er drivande nysgjerrige som barnet. Nokre menneske tykkjer fornying er viktigare enn bevaring, utvikling viktigare enn rutinar. Også i 2010 blir dei vinnarane i Sogn og Fjordane. Godt NYTT år.

Ho spurte ikkje meir. Tenkte sikkert som vanleg at det går lettast om han kjem på det sjølv eller at går ikkje det, går det likevel som eg vil berre eg oppfordrar lenge nok. Hald ut og hald av er eit kjært og godt prinsipp i ekteskapet.

Hjortefella
Det er minst 15 år sidan eg gjekk i ”hjortefella.” Den gongen tenkte eg at sidan eg bur i landets største hjortefylke er det tåpeleg å ikkje gjere seg nytte av delikatessa. Avtale med grunneigar på kysten sikra meg førsteklasses, lokal råvare. Kvar haust har eg stått med kniven og saga og lirka ut indrefilet, lårmusklar og det beste av alt på hjorten, ytrefileten. Bogar, hals og det vesle av kjøt mellom ribbeina har blitt til grytekjøt og førsteklasses kjøtdeig til karbonade, pizza og ikkje minst julepølser. Særleg det siste, ispedd litt spekk, fårekjøt og rikeleg av krydderet allehånde har blitt ein tradisjon i familien.

Alle som har prøvd denne matauken om hausten veit at det er steikje, mykje arbeid. Eit par laurdagar med til dels hardt fysisk arbeid går med. Så då eg oppdaga at samvirkelaget i Førde satsar på gardsmat frå Sogn og Fjordane med både hjortefilet, hjortepølse og alle typar spekepølse i tillegg til både fårerull og julesylte frå Sandane, kom tanken om å kjøpe meg fri i år.

Kjøpejul?
Spørsmåla om kvar det vart av årets hjort dukka opp i jamne og ujamne mellomrom utover i oktober og november. Eg stod han av med halvkveda viser og bortforklaringar slik mannen har utvikla høg kompetanse på i eit langt samliv. Det verka til og med som tanken om litt førjulsfri og ekte kjøpejul tiltalte også henne. Eg sukka letta.

Smaken heimafrå
Så kom telefonen,  frå yndlingsdottera i Oslo. Ho gjekk der i bygatene og tenkte på den fantastiske smaken av Vestlandet i mors og fars hjortepølse. Ho tenkte på dei beste hjortepateane som finst i verda, pateane til mor. Ho tenkte på julesylta far lagar saman med kompisane og ikkje minst på fisk i fiskebrød, eller kling som vi seier i Gloppen. Ho ville gjerne kome heime til jul.

Familiejul
Vi vart mjuke i hjartet og ømme i blikket begge to. Eg fekk tak i hjort aldeles uoppfordra. Vi heiv oss på kjøtkverna med tarmar og spekk. Stappa og kveila meter på meter. Deretter var det rett i pateane med mest like mykje hjortekjøt som lever. Både fårerullen og julesylta med 09-lapp ligg klar i frysen. Dei tre siste laurdagane har gått med til førebuinga og til det ”store” innrykket frå hovudstaden. Klart vi skal halde tradisjonane ved like. Klart dei skal få kjenne smaken frå Vestlandet. Klart vi må ha god gamaldags familiejul.

No går eg rundt og smiler og gler meg som ein unge til jul. Jammen godt vi har lokkematen heimafrå.

Byen Nakskov i Danmark hadde alvorlege problem på slutten av 80-talet. Storverftet i den vesle kommunen med berre 15000 innbyggarar innstilte og sa opp alle tilsette. Resultatet var ikkje berre tilbakegang og utflytting, men også store sosiale problem.

Så vedtok den danske vindmølleprodusenten Vestas å bygge ein fabrikk for produksjon av vindmølleblad i Nakskov. Vestas er ingen smågut, men verdas største vindmølleprodusent og Danmarks største eksportør med over 100 milliardar kroner i omsetnad. Fabrikken i Nakskov fekk 650 tilsette. Etter kvart har underleverandørar og tilknytta bedrifter til fabrikken tilsett rundt 600 arbeidarar i den danske småbyen. Nedturen er snudd til opptur og vekst.

Vekstfaktor
Kan vindmølleproduksjon bli ein liknande vekstfaktor i Sogn og Fjordane? Spørsmålet er reist i ein omfattande rapport som Vestlandsforsking har laga på oppdrag frå Sparebanken Sogn og Fjordane. Fylket har stor trong for vekstimpulsar. Til tross for kraftig vekst i norsk økonomi etter krigen, er talet på arbeidsplassar i Sogn og Fjordane om lag det same som i 1946. Hovudforklaringa ligg i oljesysselsettinga som syner at Rogaland har 37.000 arbeidsplassar i oljeindustrien, Hordaland 16.000, Møre og Romsdal 4.000 og Sogn og Fjordane 800.

20 prosent vekst
Mange spår at vindmøller i havet blir Norges neste store energieventyr. Men allereie i dag er denne næringa ei av dei som vekst sterkast globalt med rundt 20 prosent i året. 150.000 arbeidsplassar i dag er venta å bli fordobla innan 2020.

Teknopollen
Rapporten til Vestlandsforsking og banken syner at minst 60 prosent av arbeidsplassane i vindkraftbransjen er knytt til produksjon av vindturbinar. For Sogn og Fjordane kan med andre ord eksport av vindkraftverk blir viktigare enn produksjon av vindkraft. Det har næringslivet i Måløy fanga opp. Deknepollen er omdøypt til Teknopollen etter at kløkt og vågemot har sikra både testanlegg og fleire kontraktar med dansk vindmølleindustri. Måtte fleire følgje etter. Fylket må unngå oljehistoria på nytt.

Det var nytt for meg, kanskje for deg og? Studiar i USA og Europa syner at  produksjon og drift av vindmøller representerer mindre CO2-utslepp enn bygging og drift av vasskraftverk. Vi brukar ofte å skryte av at vasskrafta er reinaste energikjelda i verda. Men det syner seg altså at i tillegg til naturinngrepet representerer bygging og vedlikehald av demningar, tunnelar og kraftstasjonar større utslepp av klimagassen CO2 enn satsing på vindmøller.

Forsking
Det er ikkje banken som har funne fram til dette. Konklusjonen står i ein omfattande rapport om vindkraftnæringa som Vestlandsforsking har laga på oppdrag frå Sparebanken Sogn og Fjordane. Rapporten fortel først og fremst om kva denne næringa representerer og korleis den er organisert med støtteordningar og næringsutvikling på kontinentet. Men forskarane i Sogndal har også stilt spørsmål ved om det er sant at vindkraft er så rein og klimavennleg som det ofte blir påstått?

Livsløpsanalyse
All energibruk påfører natur og miljø belastning og press. Det gjeld også bygging, utplassering og drift av vindmøller. Men studiar gjennom heile levetida til slike anlegg syner altså at vindmøller kjem betre ut enn først og fremst solceller- og jordvarmeanlegg, men også betre enn vasskraft, bølgekraft og tidevasskraft.

Mest berekraftig
Mange er mot vindmøller fordi dei representerer ei visuell ureining og ofte eit trugsmål mot fuglelivet. Det er rett. Men det er også rett at det største trugsmålet mot artar, menneske og miljø er klimaendringa. Rapporten til Vestlandsforsking ber bod om at vindmøller er ei av dei mest berekraftige, fornybare energikjeldene vi kjenner i dag.

Last ned rapporten

Dei to små orda har vi brukt før. Dei stod i konjunkturbarometeret til Sparebanken Sogn og Fjordane i 2007. Det var då Al Gore og FN sitt klimapanel frekk fredsprisen. Det var då 2500 forskarar slo alarm om global oppvarming og fare for drastiske klimaendringar. Det var då dei politiske partia tok til å programfeste kraftige kutt i CO2-utslepp. Med dei to orda ver og vinn prøvde vi å seie at klimavennleg framferd er vinn-vinn-vinn både for naturlivet, menneskelivet og næringslivet. 

Ettertanke
Når klimatoppmøtet i København med 100 statsleiarar og fredsprisvinnar Barack Obama i spissen brakar laus er det grunn til ettertanke. Vart det med to små ord? Vart det med festtaler og litt glansa skrytepapir, heiv vi oss berre på ein trend i tida som vart avløyst av nye trendar, til dømes sosiale media?

Ærleg engasjement
Sparebanken Sogn og Fjordane hadde og har eit ærleg engasjement i desse spørsmåla. Vi starta med å lage oss 10 klimabod for å seie både til oss sjølve og omverda at vi meinte alvor. Vi innleia eit treårig samarbeid med Vestlandsforsking for å bidra med meir miljøkunnskap. Vi reiste fylket rundt i 2007 med ferske analysar som synte at Sogn og Fjordane ligg over landssnittet i utslepp av klimagassar. Vi mobiliserte i eigne rekker med å sykle til jobben, innføre dobbelsidig utskrift, bestille videokonferanse i staden for flybillett, miljøsertifisere hovudkontoret og tilby lågare rente for lån til energihus og lågutsleppsbilar. Vi oppdaga at kvardagen vart verken tristare eller traurigare. Tvert om kom vi i betre form, sparte nokre titals millionar og hadde litt betre samvit. Typisk vinn-vinn, med andre ord.

Mens vi ventar på Obama
Så sit vi her og ventar på Obama. Kva no? Skal vi overlate det heile til politikarane eller er framtida for viktig til det? Norske politikarar har ikkje akkurat imponert med handlekraft i miljøsaka. Upoplære tiltak er vanskeleg for ein som lever av å bli gjenvalt. Men mange bedrifter har lagt om til meir miljøvennleg framferd. Dei har redusert energibruken, dei brukar reinare råstoff, dei resirkulerer meir. La gå at otten for å bli utestengt frå marknad og kundar har vore den viktigaste drivaren. La gå at mange av tiltaka også har redusert kostnadane. Ingen ting gale i det. Tvert om, vinn-vinn-tankegangen er faktisk flott og intelligent.

Berekraft er framtida
Innerst inne veit vi alle at vi har alt å tene på å oppføre oss berekraftig. Store klimaendringar vil påføre kloden og menneskeslekta enorme lidingar og enorme kostnadar. Våre barnebarn og tippoldebarn må betale prisen for vår overflod. Men mennesket kan det meste når det må. Takk og lov for at alt tyder på at mykje av den globale oppvarminga er menneskeskapt. Då er det håp. Då kan vi ta tak og gjere det som gjerast må, både i lag og kvar for oss.

I banken skal vi neste år sertifisere fleire bygg, forbruke mindre og ta i bruk eit nytt klimaverkty i rådgjevinga til bedrifter og privatpersonar. Vinn-vinn for økonomien og miljøet.

Hurra for Måløy Verft i dag. Eller kvifor ikkje eit 3×3 hurra for både verftet, Måløy-samfunnet og heile Sogn og Fjordane. Kontrakten på verdas første vindmøllefarty i sitt slag er ei stor og feiande flott fjør i hatten for først og fremst verftet, men også for det dynamiske vindkraftmiljøet i Vågsøy. Kontrakten på 45 millionar kroner kan vise seg å bli ein milepel i utviklinga av ei ny næring på kysten. Sidan verftet har opsjon på tre båtar til, kan denne inngangsbilletten fort bli på nærare 200 millionar kroner.

Det nyttar
Vindkraftsatsinga i Måløy viser at det nyttar å tenke nytt i vesle Sogn og Fjordane og måle seg med dei store selskapa på kontinentet. Den nye vindmøllebåten er ikkje berre konstruert lokalt, den er også testa og utprøvt lokalt i den nye modelltanken i Deknepollen. Vegg i vegg ligg Easy Form som med ny data og freseteknologi sikrar 17 tilsette arbeid for dansk vindkraftindustri. Det er også i Vågsøy, lengst vest på Kråkenes, at dei einaste nye vindmøllene i landet for tida blir bygt. Og det er den vidaregåande skulen i Måløy som lagar animasjonar og simulerer gigantiske vindmølleparkar til havs.

Vindkraftkluster
Måløy-samfunnet ser starten på eit vindkraftkluster med ei rekke bedrifter og aktivitetar knytt til vindmølleindustrien. Dette skjer fordi enkeltpersonar som investor Gunnar Karlson og sjefsmotivator Alfred Bjørlo i Måløy Vekst vågar å tenke og satse visjonært og framtidsretta. Dei har for lengst sett at vindkraftindustrien er blant dei sterkast veksande industriane i verda og at fornybar energi er framtida.

Visjon
I konjunkturbarometeret til Sparebanken Sogn og Fjordane i 2007 sa vi at vindkraftnæringa i Norge kan bli like stor som oljeindustrien. Vi sa også at det ikkje treng gå som med oljen at nabofylka tek mest heile kaka. Måløy viser vegen vi må vandre om spådommen skal gå i oppfylling. Heia Måløy!